ORLOJE DWA

Czeskie słowo orloj nie ma nic wspólnego z orłem. Wywodzi się od łacińskiego horologium. Chyba każdy, kto zwiedzał Pragę, zatrzymał się przed ratuszem staromiejskim, by zobaczyć osobliwy spektakl w wykonaniu ratuszowego zegara astronomicznego czyli właśnie orloja.

Znalezione obrazy dla zapytania orloj praha

O każdej pełnej godzinie w górnej części zegara uchylają się dwa okienka, ukazują się     w nich kolejno apostołowie [...]. Na lewo od górnej tarczy, pyszałek przegląda się           w lustrze, chciwiec potrząsa mieszkiem. Po prawej śmierć – jedną ręką pociąga               za sznurek sygnaturki (po czesku „umíráček”), drugą odwraca klepsydrę. [...] Obok Turek kręci głową, nie chce zrezygnować z podboju Europy. Gdy przedefiluje ostatnia para apostołów, drzwiczki zamykają się, a złoty kogut na szczycie zegara [...] trzepoce skrzydłami i pieje. Rozlega się dzwon, zegar wybija godzinę. (Antoni Kroh Praga. Przewodnik).

Znalezione obrazy dla zapytania orloj praha

Prażanie zafundowali go sobie w roku 1410, kiedy Polacy i Litwini dzielnie wojowali              z Krzyżakami. Budowniczym był Mikuláš z Kadaně, któremu doradzał sam rektor praskiego uniwersytetu Jan Šindel, astronom i matematyk.

Znalezione obrazy dla zapytania orloj praha

Zmienne były dzieje praskiego chronometru. W XVIII wieku tak podupadł, że radni chcieli go oddać na złom. Na szczęście się rozmyślili, choć były to czasy wyrzucania wszelkich staroci. Celował w tym sam król i cesarz Józef II (o jego działalności pisałem                         w październiku zeszłego roku).

Znalezione obrazy dla zapytania orloj praha

Orloj wypiękniał w następnym stuleciu. W okienkach nad zegarem pojawili się apostołowie, nad nimi – ruchomy kogut. Malarz Josef Mánes dodał dolną (kalendarzową) tarczę z Zodiakiem i alegoriami miesięcy.

21

Kolejna klęska przyszła w 1945 roku. Zegar, który już zdążył stać się symbolem Pragi, został zniszczony podczas pożaru ratusza podpalonego przez Niemców. Podobno była       to zemsta za praskie powstanie. Mimo różnych zakusów odbudowano go jednak po wojnie w niezmienionym kształcie.

Drugi zegar astronomiczny, odnajdziemy w Ołomuńcu. Pierwsza stolica Moraw może się pochlubić aż dwoma rynkami: Dolnym i Górnym, na którym stoi ratusz z orlojem.

2016_48120321

Dzieje najsławniejszego morawskiego czasomierza potoczyły się zupełnie inaczej niż jego czeskiego brata. W ciągu stuleci był raczej przerabiany niż dopełniany.

Powstał również w XV wieku, choć najstarszy jego kształt, o którym co nieco wiadomo,   jest o stulecie późniejszy. Rzecz to ważna, bowiem jego astronomiczna część jest helio,   nie zaś geocentryczna (jak w Pradze). Pojawiają się nawet legendy, że twórcy zegara wyprzedzili odkrycie Kopernika…

Znalezione obrazy dla zapytania olomouc orloj kresba

W latach 60 XVII wieku czasomierz barokowo przyozdobiono. Nad tarczami zegarowymi znalazł także się portret aktualnego władcy (margrabiego morawskiego i króla czeskiego   w jednej osobie), żeby było wiadomo, kto tu rządzi.1000x1000-1454064474-

Następnej przeróbki niemieccy ojcowie miasta dokonali pod koniec XIX stulecia. Tarcze zegarowe oraz portret cesarza pana pozostały na swoich miejscach, ale ich dekoracja uległa niemal całkowitej zmianie, tym razem w stylu romantycznego historyzmu.

Nastała niepodległa Czechosłowacja, a wraz nią – kolejna zmiana, co prawda niezbyt duża. W 1926 roku orloj zczechizowano usuwając niemieckie ślady, przede wszystkim napisy (zastąpiono je czeskimi). Oczywiście Franz Josef też (jak mawiają Kaszubi) poszedł weg.

Wojenne uszkodzenia, stosunkowo niewielkie, szybko naprawiono i wszystko byłoby         po staremu, gdyby nie nowa komunistyczna władza. Zażyczyła sobie chronometru          (jak mówią Czesi) „budowatelskiego”, godnego epoki. Czyli socjalistycznego w treści,          a ludowego w formie. Na pomysłach (jak w Pradze) się nie skończyło. Ogłoszony konkurs wygrał plastyk Karel Svolinský.

maxresdefault (1)

Efekt był szokujący. XIX-wieczna dekoracja poszła na śmietnik. Wokół zegarowych tarcz powstała mozaika przedstawiająca „Jazdę królów” (ludowy morawski obyczaj) tudzież dwie postacie: robotnika oraz chemika w białym fartuchu. Apostołów ukazujących się        w okienkach zastąpili proletariusze: robotnik-kopacz, piekarz, rzeźnik, mleczarka, urzędnik, piłkarz, siatkarka… O pełnej godzinie dwaj kowale uderzali młotami w kowadło.

Znalezione obrazy dla zapytania olomouc orloj

Carillon miał zagrzewać do intensywnej pracy Międzynarodówką, ale skończyło się           na ludowych morawskich melodiach. Za to kalendarium powstało jak ta lala. Można się było z niego dowiedzieć, kiedy urodził się Wissarionowicz Stalin, a kiedy jego czechosłowacki odpowiednik Gottwald… Warto poczytać.

orloj_figurky_0609_11_denik-600

Od tego czasu (czyli od 1955 roku) socrealistyczny artefakt stał się już zabytkiem, odnotowywanym zresztą na całym świecie jako jedyny tego rodzaju pomnik słusznie minionej epoki.

26031778

Jednak pewnego razu (zresztą całkiem niedawno) zmienił się nie do poznania.                Otóż ołomunieccy plastycy przesłonili na jeden dzień socrealistyczny zegar płachtą przedstawiającą dawny orloj, dziś już zapomniany. Wybuchła dyskusja, która nadal trwa. Zwolenników „starego” i „nowego” czasomierza nie brakuje.

Znalezione obrazy dla zapytania olomouc orloj

Jeśli odwiedzicie Ołomuniec, zagadnijcie napotkanych mieszkańców, który lepszy. Ciekawe, jakie usłyszycie argumenty. Jak na razie referendum w tej sprawie jeszcze         nie ogłoszono.

 

Informacje o Szymon Karolewski

Szymon Karolewski, filolog, od wielu lat zajmuje się czeską historią i kulturą, uczy języka czeskiego. Związany z Gdańskiem i Wrocławiem. Mieszka w Gdańsku Oliwie.
Ten wpis został opublikowany w kategorii atrakcje turystyczne w Czechach, Czechy, Praga i oznaczony tagami , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>