CZESKI ROK Z OBRAZKAMI JOSEFA LADY (Z BLOGOWEJ SPIŻARNI)

a właściwie czeskie miesiące. Warto przyjrzeć się ich nazwom, gdyż czeszczyzna jako jeden z nielicznych języków słowiańskich   ma wszystkie nazwy rdzenne, brak  zapożyczeń            z łaciny (Polacy np. pożyczyli sobie marzec i maj).

Znalezione obrazy dla zapytania josef lada podzim

Styczeń to leden, oczywiście od ledu (czyli lodu). Únor (czyli luty) nie budzi już u nas żadnych skojarzeń. Pochodzi od czasownika nořit se (zanurzać się); chodzi o pękającą krę, która płynie w rzekach. Jak mówią czeskie przysłowia, bywa czasem ciepły, co może zapowiadać mroźny marzec. Komunistyczna propaganda z lubością używała wyrażenia vítězný únor (zwycięski luty), oznaczającego przejęcie całości władzy w Czechosłowacji przez komunistów w 1948 roku.

Trzeci miesiąc roku to březen – od břízy (czyli brzozy). Powinna już wtedy wypuszczać pączki. W następnym miesiącu przyjdzie kolej na dąb czyli dub; stąd nazwa duben.

Znalezione obrazy dla zapytania josef lada listopad

A teraz „gwóźdź programu”: piąty miesiąc to květen. Jak można się domyślić, nazwa ta była przyczyną wielu nieporozumień polsko-czeskich, w tym także dyplomatycznych. Czesi mogli się czuć lekko zaskoczeni, gdy polska delegacja zjawiała się u nich o miesiąc wcześniej.

Co ciekawe, słowo to nie jest specjalnie stare – po raz pierwszy odnotowano je                     w czeszczyźnie dopiero w 1805 roku. Wcześniej, jak Pan Bóg przykazał, květen zwał się máj. Czy to znaczy, że dzisiejszym Czechom słowo máj jest już całkiem obce? Absolutnie nie, przecież taki właśnie tytuł nosi najbardziej znany czeski poemat romantyczny, pióra Karla Hynka Máchy.

Czerwiec i lipec mają po czesku podobne nazwy: červen i červenec. Etymologia nie jest      w pełni jasna: jedni wywodzą ją od pluskwiaków czerwców (červci), inni – od słowa červ, oznaczającego polskiego czerwia, jak i w ogóle robaka.

Znalezione obrazy dla zapytania josef lada listopad

Sierpień to srpen – dla Polaków żadne zaskoczenie. O wiele bardziej egzotycznie brzmią nazwy dwóch następnych miesięcy: září i říjen. Září pochodzi od jesiennych zórz (záře      – Kochanowski od razu wiedziałby, o co chodzi). Říjen kojarzony jest z jelenim rykowiskiem (słowo říje oznacza ruję).

Znalezione obrazy dla zapytania josef lada listopad

Identycznie jak w polszczyźnie nazywa się miesiąc jedenasty – listopad. Dodajmy, że słowo list w czeskim, tak jak w staropolskim, oznacza także liść. Ciekawszy etymologicznie jest prosinec czyli grudzień. Tłumaczeń jest kilka. Kojarzy się go z czasownikiem prosiněti (przebłyskiwać – chodzi o słońce), z przymiotnikiem siný (szaroniebieski), ze słowem prosit (prosić – chodzi o kolędników) czy nawet z rzeczownikiem prase, ponieważ przed Gwiazdką robi się świniobicie, które,  jak wszystkim powszechnie wiadomo, zwie się           w czeszczyźnie… domácí zabijačka (nie mylić z domową awanturą).

 

Informacje o Szymon Karolewski

Szymon Karolewski, filolog, od wielu lat zajmuje się czeską historią i kulturą, uczy języka czeskiego. Związany z Gdańskiem i Wrocławiem. Mieszka w Gdańsku Oliwie.
Ten wpis został opublikowany w kategorii Bez kategorii. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

5 odpowiedzi na „CZESKI ROK Z OBRAZKAMI JOSEFA LADY (Z BLOGOWEJ SPIŻARNI)

  1. ~Fabia pisze:

    nie moje klimaty

  2. ~Kornelka pisze:

    rysunki mają ten klimat

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>