CZECHY NAD MORZEM

Po dziś dzień dziwią, a nawet bawią czytelników Zimowej opowieści Wiliama Szekspira, przynajmniej niektórych. Czyżby Szekspir tak mało wiedział o ówczesnym imperium Habsburgów, nad którym nie zachodziło słońce, że nazwał je właśnie Czechami?

Znalezione obrazy dla zapytania zimní pohádka shakespeare

A może uczynił tak celowo, kreując przestrzeń symboliczną: cywilizowana Sycylia kontra Bohemia, dziki kraj, położony, z punktu widzenia Brytyjczyka, na krańcach Europy?

Wieści o miejscach dalekich i obcych chadzają trudnymi do przewidzenia drogami, przybierając nierzadko postać dość zaskakującą. Tak bywa w przypadku kultury „wysokiej”, więc cóż dopiero mówić o folklorze, rządzącym się własnymi prawami?

Pamiętacie, jak zszokowany był Dziennikarz w Weselu Czepcowymi „Chińcykami”                i jak go egzorcyzmował zaklęciem:
Niech na całym świecie wojna,
byle polska wieś zaciszna,
byle polska wieś spokojna? (Prawda, że brzmi dziś znajomo?)

Znalezione obrazy dla zapytania wesele Czepiec

Trudno sobie tę scenę wyobrazić w Czechach. Tamtejsza wieś nie była tak hermetycznie oddzielona od miasta, zaś dziedzic nie był panem życia i śmierci swoich poddanych. Patent Józefa II już w XVIII wieku uwolnił chłopów od osobistego poddaństwa i do miast zaczął powoli ciurkać strumyczek wiejskiej młodzieży. Po pewnym czasie prawie każdy mieszkaniec wsi posiadał w mieście krewnych lub znajomych.

Znalezione obrazy dla zapytania cisarovna marie terezie

Poza tym czeska wieś umiała czytać, pisać i liczyć. Tu – mała vzpomínka z prohlídek czeskich zamków. W niemal co drugim wisi w złoconych ramach portret matrony                 o majestatycznych kształtach (zachwycał się nimi Hrabal) i pod nim niemal zawsze odbywa się dialog następujący:

- Milé děti – zwraca się słodkim głosem pani przewodniczka do dzieci z grupy zwiedzającej. – Co udělala pro děti Marie Terezie? (Co uczyniła dla dzieci Maria Teresa?)
Dzieci zaś, ponieważ są dobrze wychowane, nie okazując publicznie wstrętu do szkoły,        z kamienną twarzą Indianina odpowiadają: Zavedla povinnou školní docházku! (Czyli: wprowadziła obowiązek szkolny).

Znalezione obrazy dla zapytania povinna skolni dochazka

Alfabetyzacja społeczeństwa sięgała w XIX wieku 80% (w Polsce proporcje były dokładnie odwrotne). Powstał zupełnie odrębny, szeroki rynek czytelniczy; na wieś i do niższych warstw w miastach trafiały kalendarze, gazety, ale też literatura popularna, tzw. kramarska – religijna, rozrywkowa, teksty piosenek…

Znalezione obrazy dla zapytania Kramářská píseň

W ten sposób wróciliśmy do Babinskiego, o którym pisałem poprzednim razem. Jak to się stało, że „awansował” na meksykańskiego łotra, do tego jeszcze w afrykańskim więzieniu?

Czescy badacze, stawiając hipotezy, próbują odpowiedzieć na pytania, o czym się wtedy (tzn. po roku 1861, kiedy wybuchła „Babinskomania”) mówiło, co czytało, co oglądało na deskach teatrów amatorskich?

Znalezione obrazy dla zapytania Kramářská píseň

Zaskakuje zwłaszcza Afryka. Zdaniem Michala Bystrova należy ją kojarzyć z… Maurycym Beniowskim, słowacko-węgiersko-polskim szlachcicem-awanturnikiem, który po udziale  w Konfederacji Barskiej, zesłaniu i brawurowej ucieczce z Kamczatki, podbił Madagaskar, gdzie ogłosił się królem. Potem bezskutecznie próbował zjednać sobie poparcie europejskich mocarstw od francuskiego Ludwika XVI poczynając, a na Józefie II, cesarzu austriackim, kończąc.

Znalezione obrazy dla zapytania moric beňovský

XVIII-wieczna, awanturnicza historia wiodła sto lat później w Czechach swój żywot teatralny za sprawą sztuki Augusta von Kotzebuego Hrabia Beniowski albo spisek na Kamczatce. W tym czasie święciła też lokalne tryumfy powieść Luizy Mühlbach Hrabia       z Beniowskich… Dwaj panowie B. z burzliwą przeszłością, obaj nieobecni (choć z różnych powodów), do tego stará věznice na kopečku, dziwnie przypominająca Szpilberk…

Mniej dziwi odległy Meksyk. Pamiętajmy, że w tamtym czasie monarchia Habsburgów zaangażowała się w awanturę i to międzykontynentalną. Arcyksiążę Maksymilian, brat statecznego Franza Josefa, postanowił zostać cesarzem państwa położonego na drugiej półkuli.

Znalezione obrazy dla zapytania Maxmilián I. Mexický

Wraz z nim wyruszył kontyngent wojsk austriackich, w którym znajdowali się żołnierze różnych nacji (m. in. Polacy – pisał o nich Bolesław Mrówczyński w powieści Cień Montezumy), a więc i Czesi. Ci, którym udało się ujść z życiem z tej niefortunnej wyprawy, musieli przy piwie w hospodách opowiadać o „łotrach meksykańskich” czyli partyzantach prezydenta Benito Juareza.

Podobny obraz

W ten sposób dwie niesamowite historie z dwóch krańców świata mogły się spotkać            w jednej balladzie anonimowego autora. Mogły, ale czy tak właśnie było?

 

Informacje o Szymon Karolewski

Szymon Karolewski, filolog, od wielu lat zajmuje się czeską historią i kulturą, uczy języka czeskiego. Związany z Gdańskiem i Wrocławiem. Mieszka w Gdańsku Oliwie.
Ten wpis został opublikowany w kategorii atrakcje turystyczne w Czechach, Czechy, czeskie obyczaje, czeskie zamki, literatura czeska i oznaczony tagami , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>